نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• محمدرضا فرزانه ¹
• فائزه بنی مصطفی عرب ²

¹ استاد یار، پژوهشکده محیط زیست و توسعه پایدار، سازمان حفاظت محیط زیست، تهران، ایران

² کارشناسی ارشد ریاضی مالی، دانشکده آمار، ریاضی و رایانه دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده

قنات‌ها به‌عنوان سازه‌های آبی تاریخی و راهکاری بومی برای سازگاری با تغییر اقلیم، وابسته به منابع آب زیرزمینی هستند. اهمیت آبخوان‌ها در ذخیره‌سازی منابع آب، به‌ویژه در مواجهه با مخاطرات طبیعی مانند سیل، نقشی حیاتی در تاب‌آوری اقلیمی ایفا می‌کند. این پژوهش با هدف بررسی روند تدوین قوانین مقابله با حوادث طبیعی ناشی از تغییر اقلیم در کشورهای در حال توسعه، با تأکید بر ظرفیت‌های بومی چون قنات و تغذیه مصنوعی آبخوان، انجام شده است. داده‌های پژوهش از پایگاه داده‌ی معتبر قوانین تغییر اقلیم جهان و بر اساس اسناد قانونی رسمی منتشرشده در بازه‌ی زمانی ۱۹۵۷ تا ۲۰۲۱ گردآوری شده و با رویکرد تحلیل محتوای کیفی، در چارچوب مفهومی سیستم‌های اجتماعی–اکولوژیکی استروم، تحلیل شده‌اند.

نتایج نشان می‌دهد که قوانین شناسایی‌شده، افزون بر مدیریت بحران، نقش مهمی در ایجاد چارچوب‌های قانونی برای همکاری‌های محلی و بین‌المللی ایفا می‌کنند. به‌عنوان نمونه، کشورهایی مانند اتیوپی، هند و تووالو اقدام به ایجاد صندوق‌هایی در زمینه پیشگیری، آمادگی یا جبران خسارات ناشی از حوادث طبیعی کرده‌اند؛ و کشورهایی چون ماداگاسکار و کامبوج نیز استراتژی‌های ملی مدیریت ریسک حوادث طبیعی را در برنامه‌های توسعه خود گنجانده‌اند. انتظار می‌رود با گسترش چنین قوانین و سازوکارهایی، ظرفیت کشورهای در حال توسعه برای سازگاری با چالش‌های اقلیمی تقویت شود. قنات‌های بعنوان یک استراتژی دوستدار محیط زیست سازگاری با تغییر اقلیم بعنوان یک الگو بومی ایرانی می‌تواند بدین منظور در تاب آوری اقلیمی نقش مهمی را ایفا نماید.

کلیدواژه‌ها

• مدیریت ریسک حوادث طبیعی
• کشورهای در حال توسعه
• سیستم‌های اجتماعی-اکولوژیکی
• قنات

موضوعات

• آبخوان وقنات

عنوان مقاله [English]

Qanat and climate resilience Investigating the climate legislations in developing countries from disaster risk management perspective

نویسندگان [English]

• MohammadReza Farzaneh ¹
• Faeze Banimostafaarab ²

¹ 1Assistant Professor, Research Center for Environment and Sustainable Development, RCESD, Department of Environment, Tehran, Islamic Republic of Iran

² M.Sc. in financial mathematics, Department of Statistics, Mathematics, and Computer, Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Qanats, as historic hydraulic structures and indigenous climate change adaptation strategies reliant on groundwater resources, demonstrate the vital role of aquifers in water storage and enhancing climate resilience, particularly against natural hazards like floods. This research examines the trajectory of legal frameworks addressing climate-induced natural disasters in developing countries, emphasizing indigenous capacities such as qanat systems and artificial aquifer recharge. Utilizing qualitative content analysis within Ostrom''s Social-Ecological Systems (SES) framework, data were compiled from the global climate change law database, encompassing officially published legal documents from 1957 to 2021. Findings reveal increased legislative attention to climate risk management in recent decades, notably in Africa and countries including Bolivia, Mexico, and the Philippines. Analysis of the three SES systems shows the Resource system consistently dominated legislation, with the "Land Use, Land-Use Change and Forestry (LULUCF)" subsystem receiving the highest focus; within the Actor system, Transportation garnered the most attention, while the National Economy was predominant within the Governance system. Identified laws extend beyond crisis management to establish critical frameworks for local and international cooperation, exemplified by Ethiopia, India, and Tuvalu establishing dedicated funds for natural disaster prevention, preparedness, or compensation, and by Madagascar and Cambodia integrating national disaster risk management strategies into development plans. The expansion of such legal mechanisms is expected to strengthen the adaptive capacity of developing nations facing climate challenges. Consequently, qanats, as an environmentally sustainable adaptation strategy and an exemplary Iranian indigenous model, hold significant potential for enhancing climate resilience.

کلیدواژه‌ها [English]

• disaster risk management
• developing countries
• social-ecological systems
• . Qanat