نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• حنان حنفی ¹
• حسین خزیمه نژاد ²
• محمد فولادی نصرآباد ³

¹ گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

² دانشیار، گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.

³ گروه علوم و مهندسی آب، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

چکیده

سیل رویدادی ناگهانی است که در بروز آن عوامل متعددی دخالت دارند. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر طرح‌های آبخیزداری در کاهش خطر سیل‌خیزی در محدوده مطالعاتی درمیان انجام شده است. در این پژوهش از شش معیار اصلی: توپوگرافی، پوشش زمین، مورفولوژی رودخانه، هیدرو اقلیم، زمین‌شناسی و فعالیت‌های انسانی و ۱۰ زیر معیار: ارتفاع، شیب، فرم زمین، پوشش گیاهی، کاربری اراضی، تراکم آبراهه، فاصله از آبراهه، بارش، زمین‌شناسی و صرفا وجود یا عدم وجود طرح‌های آبخیزداری استفاده شده است. همچنین به منظور تعیین وزن هر زیر‌معیار در تعیین عوامل تاثیرگذار در وقوع سیل از روش پرسشنامه‌ای و تحلیل سلسله مراتبی AHP در نرم‌افزار Expert choice استفاده شده است. سپس با استفاده از منطق فازی، پهنه‌بندی خطر وقوع سیلاب در دو حالت: 1- وجود طرح‌های آبخیزداری و 2- عدم وجود طرح‌های آبخیزداری در محیط ArcGIS صورت گرفته است. نتایج نشان داد؛ زیر معیار تراکم آبراهه و پوشش گیاهی به ترتیب با اوزان 0/288 و 0/205 دارای بیشترین اهمیت و زیر‌معیار ارتفاع با وزن 0/007 دارای کمترین اهمیت در وقوع سیل در محدوده مورد مطالعه مشخص شده اند. همچنین نتایج نشان داد مساحت مناطق با خیلی زیاد از 49567.55 به 60606/82 و مناطق باخطر زیاد از  116976/42به  88824/38 هکتار کاهش پیدا کرده و مساحت مناطق باخطر متوسط از101449/71 به 123260/3 و مناطق باخطرکم از 39126/18 به 64428/01 هکتار افزایش پیدا کرده است.

کلیدواژه‌ها

• عملیات آبخیزداری
• خطر سیلاب
• منطق فازی
• پهنه‌بندی
• ArcGIS

عنوان مقاله [English]

Investigating the impact of watershed plans on flood risk zoning using fuzzy operators (case study: Darmian study area)

نویسندگان [English]

• Hanan Hanafi ¹
• Hossein Khozeymehnezhad ²
• Mohamad Fouladi Nasrabad ³

¹ Department of Water Science and Engineering, Faculty of Agriculture, Birjand University, Birjand, Iran

² Associate Professor, Department of Water Engineering, Faculty of Agriculture, University of Birjand, Birjand, Iran.

³ Department of Water Science and Engineering, Birjand University, Birjand, Iran

چکیده [English]

Flooding is a sudden event influenced by various factors. This study aims to investigate the effects of watershed management projects on reducing flood risk in the study area of Darmian. Six main criteria were considered in this research: topography, land cover, river morphology, hydroclimate, geology, and human activities, along with ten sub-criteria: elevation, slope, landform, vegetation cover, land use, drainage density, distance from streams, precipitation, geology, and the mere presence or absence of watershed management projects. To determine the weight of each sub-criterion in identifying influential factors in flood occurrence, the Analytic Hierarchy Process (AHP) method was applied using the Expert Choice software. Subsequently, flood hazard zoning was conducted using fuzzy logic in ArcGIS under two scenarios: 1) the presence of watershed management projects and 2) the absence of these projects. The results indicated that drainage density and vegetation cover sub-criteria, with weights of 0.288 and 0.205, respectively, were the most significant, while the elevation sub-criterion, with a weight of 0.007, was the least significant in determining flood risk in the study area. Moreover, the findings revealed that the area classified as very high risk decreased from 49,567.55 to 60,606.82 hectares, and the area with high risk reduced from 116,976.42 to 88,824.38 hectares. Conversely, the area with medium risk increased from 101,449.71 to 123,260.3 hectares, and the low-risk area expanded from 39,126.18 to 64,428.01 hectares.

کلیدواژه‌ها [English]

• Watershed operations
• flood risk
• fuzzy logic
• zoning
• ArcGIS