پیش بینی تراز آب زیرزمینی دشت نیشابور با معرفی مدل رگرسیون فازی امکانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، ایران

2 دانشیار، گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند

چکیده

منابع آب زیرزمینی پس از یخچال‌های قطبی، دومین منبع آب شیرین موجود در جهان به شمار می‌رود. بررسی تغییرات سطح آب زیرزمینی در برنامه‌ریزی و مدیریت پایدار منابع آب از اهمیت فراوانی برخوردار است. کاهش پیوسته‌ سطح آب زیرزمینی در بسیاری از مناطق دنیا مشاهده‌شده است. دشت نیشابور از لحاظ ذخیره منابع آب و حاصلخیزی اراضی، یکی از مهم‌ترین دشت-های خراسان و شرق کشور محسوب می‌شود. کاهش میزان تغذیه‌کننده‌ی بارش از یک‌سو و برداشت‌های مکرر از چاه‌های بهره-برداری از طرف دیگر سبب افت سطح آب‌ شده، به‌طوری‌که آبخوان نیشابور با افت سالانه 74 سانتی‌متر مواجه است. لذا هدف از پژوهش حاضر بررسی و معرفی کارایی مدل رگرسیون فازی امکانی جهت پیش‌بینی تراز آب زیرزمینی در مقیاس ماهانه می‌باشد. در این پژوهش پارامترهای مؤثر بر تراز آبخوان شامل بارندگی و تخلیه به‌صورت ماهانه تعیین شد. با استفاده از روش‌های زمین‌آماری نقشه‌های پهنه‌بندی ماهانه بارندگی و تخلیه به دست آمد. درنهایت با طراحی مدل رگرسیون فازی امکانی با 6 پارامتر ورودی، سعی در برآورد تراز سطح آب زیرزمینی شد. نتایج پژوهش نشان داد بهترین دقت در ماه خرداد با ضریب تبیین 93 درصد، میانگین مجذور خطای 05/6 و میانگین مطلق خطای 01/6 حاصل شد. همچنین نتایج نشان داد که علی‌رغم کاهش شدید باران در فصل تابستان، اعمال ورودی‌های با تأخیر یک تا دو ماهه نتایج مناسبی در پیش‌بینی سطح آب داشت. درنهایت می‌توان بیان کرد مدل رگرسیون فازی تهیه‌شده در این مطالعه، امکان برآورد تراز سطح آبخوان را با اعتبار مناسب فراهم می-کند.

کلیدواژه‌ها